REVIEW QUỐC GIA KHỞI NGHIỆP - DAN SENOR & SAUL SINGER

*** Chút dòng tâm sự trước nội dung chính*** 
Cảm thấy có một sự nhụt không hề nhẹ khi mình lập ra cái blog này từ 2015 mà giờ mới  đăng bài đăng thứ 2. :). Mục tiêu lập blog này ra chỉ để khuyến khích mình đọc nhiều hơn, suy nghĩ nhiều hơn. Mà ai dè từ năm 2015 đến 2016... Thôi kệ, chúng ta nên hướng đến tương lai thay vì bới móc quá khứ nhể. Hôm nay mình muốn review cuốn Quốc Gia Khởi Nghiệp, một cuốn sách mà dượng Tony (với fb "Tony Buổi Sáng" và "Ăn trưa cùng Tony") khuyên các bạn trẻ nên đọc để nuôi dưỡng ý chí. Đọc cuốn này mất của mình gần cả tháng do lâu ngày không đọc nên đọc chậm ơi là chậm, lại thêm công việc bận rộn, giờ giấc không ổn định nữa. Hehe. 

Đây là một cuốn sách với nội dung rất hay và khá dễ đọc. Trong bài này mình sẽ review sơ sơ nội dung chính của từng chương trong cuốn sách để có thể đi phân tích sâu hơn trong bài đăng tiếp theo. 

Chương 1: “Ngoan cố”
Giới thiệu nét tính cách đặc trưng trong văn hóa Israel nói chung và trong văn hóa doanh nghiệp nói riêng: luôn nghi ngờ cái có sẵn, luôn đặt câu hỏi, tranh luận về mọi vấn đề, đó là tinh thần “chutzpah”, sự táo bạo, thách thức nhiều khi đến mức trắng trợn. Chính nét văn hóa và tinh thần này đã khiến chi nhánh Intel Israel từ một đơn vị hẻo lánh đã trở thành phao cứu sinh cho Intel và cứu sống tập đoàn. Nhóm nghiên cứu Israel đã đi ngược lại những tư duy thông thương, bền bỉ thuyết phục một ban lãnh đạo không khoang nhượng về ý tưởng của họ và tranh luận quyết liệt cho ý tưởng đó.

Chương 2: Doanh nhân trên chiến trường
Phân tích mô hình quân đội Israel nơi một sĩ quan quân đội có quyền ra quyết định lớn hơn người đồng cấp thuộc bất kì quân đội nào trên thế giới, và mô hình quân dự bị không phân biệt cấp bậc. Chính mô hình quân đội như vậy đã trở thành chất xúc tác cho sự sáng tạo của quốc gia Do Thái, phá vỡ hệ thống tôn ti trật tự, củng cố đặc tính lộn xộn và nuôi dưỡng tinh thần chutzpah.

Chương 3: Nhân vật của “Quyển sách”
Quyên sách (mô hình tương tự như Lonely Planet) đã trở thành một hình tượng để miêu tả về "tinh thần phượt toàn cầu mạnh mẽ hơn bất kì quốc gia nào". Châm ngôn của những phượt thủ Israel: “Đi thật xa, ở thật lâu, nhìn thật kĩ”. Chính hoàn cảnh lịch sử xã hội (nhu cầu được giải tỏa sau nhiều năm phục vụ trong quân đội, ý muốn tìm cách thoát khỏi thế giới Ả Rập đã tẩy chay họ, vừa bày tỏ sự thách thức đối với chủ nghĩa phân biệt) và tinh thần của "quyển sách" đã quy định tính cách thích du lịch và sẵn sàng dấn thân của người Israel. Tinh thần này cũng đã thể hiện rất rõ nét trong kinh doanh và những doanh nhân Israel đã đi ra ngoài tìm đến những cơ hội kinh doanh ở những nền văn hoá rất khác biệt, những nền kinh tế mới nổi và các vùng lãnh thổ xa xôi. Và đặc biệt họ đi với tinh thần dân tộc mạnh mẽ, góp phần không nhỏ trong việc quảng bá đất nước Israel với thế giới.

Chương 4: Harvard, Princeton và Yale (Ý chỉ các đơn vị tinh nhuệ của quân đội Israel được xem như cơ sở đào tạo ngang hàng với các trường đại học nổi tiếng trên thế giới)
Vai trò của những trải nghiệm quân đội trong việc nuôi dưỡng văn hoá doanh nghiệp Israel và quy định những tính cách vượt trội của những doanh nhân Israel. Quân đội tạo ra một môi trường đầy thử thách, rủi ro, áp lực căng thẳng buộc bạn phải tự suy nghĩ, đưa ra những quyết định sống còn, tuân thủ kỉ cương, rèn luyện trí não, rèn luyện những kĩ năng mà cũng rất cần thiết trong kinh doanh. Tất cả những điều này làm thay đổi năng lực và tinh thần của mỗi cá nhân. Những người đã từng tham gia quân đội trưởng thành hơn rất nhiều, trải nghiệm sống hơn. Quân độicòn dạy bạn cách làm việc với mọi người đến từ mọi tầng lớp trong xã hội vốn rất hữu ích khi giao dịch với nhà cung cấp và khách hàng trong kinh doanh. Ngoài ra, môi trường Quân đội ở Israel có thể nuôi dướng một mối quan hệ ràng buộc hoàn toàn khác biệt. Ai cũng đều biết nhau. Điều này rất có ích trong mối quan hệ trong kinh doanh sau này.
Người Israel sau khi học xong cấp 3 đều phải vào quân đội 2-3 năm, sau đó học đại học và kết hôn. Với những trải nghiệm hữu ích trong quân đội, một người Israel trưởng thành hơn rất nhiều so với người cùng lứa tuổi ở các nước khác. Cộng với bầu nhiệt huyết tuổi trẻ, họ trở nên vượt trội trong tư duy và sức sáng tạo.

Chương 5: Nơi trật tự gặp hỗn loạn
Sự không đồng nhất có sức mạnh kích thích sự sáng tạo trong nền kinh tế. Trật tự cứng nhắc và hỗn loạn ngẫu nhiên gặp nhau sẽ tạo ra sự thích nghi, tinh xảo và sáng tạo ở mức độ cao.
Ở các quốc gia khác chỉ có trật tự cứng nhắc. Ở Israel, họ vừa có trật tự (thể chế chính trị và nền pháp quyền ổn định, văn hoá không phân biệt tầng lớp, nghi thức, chế độ quân dịch bình đẳng) lại vừa có sự hỗn loạn (tư duy rosh gadol cùng khả năng phán xét cực đoan, được học thuyết thử nghiệm – văn hóa Apolo - hỗ trợ). --> không ngạc nhiên khi Israel trở thành một quốc gia khởi nghiệp.

Chương 6: Một chính sách công nghiệp hiệu quả
Phân tích 3 giai đoạn của nền kinh tế Israel với 2 giai đoạn phát triển thần kì xen giữa một “thập kỉ mất mát). Bàn tay tác động của chính phủ thông qua các chính sách kinh tế đã khiến cho nền kinh tế Israel phát triển thần kì cũng như làm chậm sự phát triển trong “thập kỉ mất mát”. Trong giai đoạn đầu (1948 – 1970), chính phủ đầu tư quy mô lớn vào cơ sở hạ tầng và hình thành một cách thận trọng của các ngành công nghiệp (công nghiệp hàng không) cũng như việc áp dụng công nghệ cao trong mô hình nông trang đã khiến Israel đặt sự phát triển nhảy vọt (GDP tăng 4 lần). Tuy nhiên, chính phủ chi phối khối doanh nghiệp tư nhân nhỏ bé và sơ khai, không khuyến khích tinh thần khởi nghiệp khối tư nhân. 1970-1990: thập kỉ mất mát, giai đoạnh kinh tế đình trệ và lạm phát tăng cao do chiến tranh và sự độc quyền vốn. 1990 đến nay, với sự xúc tác của chính phủ các hàng loạt chính sách cải cách kinh tế và qua quỹ đầu tư mạo hiểm Yozma, khối doanh nghiệp cá nhân và các công ty khởi nghiệp phát triển mạnh mẽ.

Chương 7: Nhập Cư
 Israel là nhà của hơn 70 quốc tịch và nền văn hoá. Dân số tăng gần 9 lần trong 60 năm (860,000 người năm 1948 đến 7,1 tr người ngày nay). Chính sách nhập cư tự do của Israel cho phép tất cả những người Do Thái có thể nhập cư vào Israel và trở thành công dân Israel ngay ngày đầu bước chân vào Israel mà không cần trải qua bất kì bài kiểm tra hay rào cản nào. Đặc điểm này đã góp phần vào việc hình thành nhà nước khởi nghiệp Israel. Người nhập cư không ngại làm từ đầu, dám mạo hiểm. Một quốc gia của người nhập cư là một quốc gia của tay chơi khởi nghiệp. Chính cộng đồng người nhập cư Do Thái đã góp phần khai khẩn đất đai, chiến đấu trong cuộc chiến của Israel, thổi sinh khí vào nền kinh tế của một đất nước mới ra đời. 

Chương 8: Cộng đồng Do Thái hải ngoại
Israel có thể bùng nổ công nghệ và vươn lên trở thành những trung tâm toàn cầu của sự sáng tạo, tiên phong là những người Israel đã đắm chìm trong nền văn hoá của thung lũng Silicon học hỏi. Để rồi họ quay về Israel, không những trở thành chất xúc tác cho sự phát triển công nghệ của Israel, mà còn xây dựng những hoạt động dùng người Israel, vốn tạo ra các bước đột phá quan trọng cho tập đoàn nơi họ làm việc (Michael Laor của Cisco, Dov Frohman của Intel đã thuyết phục tập đoàn xây dựng trung tâm R&D tại Israel). Ngoài ra, chính phủ Israel đã và còn có thể tận dụng những người Do Thái không thuộc quốc tịch Israel trên khắp thế giới để như cách Peres và Ben-gurion đã chiêu mộ thành công Schwimmer, một người Mỹ gốc Do Thái, người sau này đã tạo ra ngành công ngiệp hàng không Israel, giúp tạo ra một trong những cú hích dài hạn lớn nhất cho nền kinh tế Israel.

Chương 9: Phép thử của Buffet
Bất chấp Israel là vùng đất với chính trị cực kì bất ổn, đầu tư nước ngoài của Israel không ngừng tăng. Các ông lớn trong lĩnh vực công nghệ và đầu tư Mỹ (Intel, Google, Warren Buffet, Microsoft) vẫn quyết định đầu tư vào Israel trong những giai đoạn mà Israel đang trải qua các cuộc chiến lớn (cuộc chiến vùng Vịnh 1991, cuộc chiên Lebanon 2006…). Quan điểm đầu tư của Buffet, một người vốn nối tiếng với thuyết e ngại rủi ro, cho trường hợp Israel có thể lí giải hiện tượng kì lạ này. Nếu các công xưởng của Israel bị đánh bom, họ sẽ xây một nhà máy khác. Nhà máy không đại diện cho giá trị của công ty. Chính tài năng của nhân viên và ban quản lí, nền tảng quốc tế của các khách hàng trung thành và thương hiệu mới tạo nên giá trị của công ty. Nên dù tên lửa có thể phá huỷ các nhà máy, thì trong mắt Buffet, chúng vẫn không đại diện cho rủi ro thảm hoạ. Câu hỏi về rủi ro thảm hoạ gần như trở nên vô nghĩa đối với giới đầu tư và các tập đoàn đa quốc gia đang tìm cách kinh doanh tại Israel.

Chương 10: Yozma
Điểm khởi đầu của ngành đầu tư mạo hiểm ở Israel. Các công ty khởi nghiệp Israel lúc đó đang gặp khó khăn trong việc huy động vốn và một điểm mấu chốt nữa là tuy các công ty có những sản phẩm tốt nhưng họ không có kinh nghiệm phát triển công ty và thương mại hóa sản phẩm. Với chương trình Yozma, chính phủ đã hấp dẫn được các nhà đầu tư mạo hiểm nước ngoài và tạo nên sức bật mới cho các công ty khởi nghiệp. Kết quả là từ 1992 đến đầu 2009 đã có khoảng 240 quỹ đầu tư mạo hiểm tại Israel. Yozma đã cung cấp thành phần quan trọng còn thiếu để cho phép ngành công nghệ Israel tham gia đợt  bùng nổ công nghệ của những năm 1990. 

Chương 11: Phản bội và cơ hội
Sự hình thành của nền công nghiệp quốc phòng Israel bắt nguồn từ sự phản bội của đồng minh Pháp thân cận vào năm 1967 ngay trước thềm cuộc chiến sáu ngày ở Israel. Sự phản bội của Pháp đã khiến Israel tin rằng họ không thể tiếp tục lệ thuộc quá nhiều và các nhà cung cấp vũ khí nước ngoài. Israel dần dần đã chế tạo ra xe tăng, nghiên cứu phát triển ra những chiếc chiến đấu cơ hiện đại (trong đó có Lavi, chiếc chiến đấu cơ tốt nhất thế giới), để từ đó Israel đã gia nhập CLB của khoảng hơn 10 quốc gia phóng thành công vệ tinh vào không gian, một thành tựu không thể đặt được nếu thiếu những kiến thức công nghệ tích lũy được trong quá trình phát triển máy bay Lavi. Một kết quả đạt được nữa của sự gia tăng đầu tư nghiên cứu và phát triển khoa học quân sự là Israel đã tạo ra một thế hệ kỹ sư giàu kinh nghiệm.

Chương 12: Từ đầu dạn tên lửa đến mạch nước phun
Ở Israel có một tư duy đa nhiệm, đa ngành nghề trong đó các chức danh hoàn toàn không có ý nghĩa. Có thể thực tế quân đội đã buộc người Israel phải làm việc đa nhiệm (VD: mọi máy bay đều phải thực hiện nhiều loại tác chiến khác nhau chứ không chuyên môn hóa như các nước khác). Chính cách suy nghĩ tự do đa chiều, kết hợp kiến thức nhiều ngành nghề như vậy (mash up) đã trở thành chén thánh của sự sáng tạo công nghệ. Những công ty khởi nghiệp ở Israel đã ra đời từ những ý tưởng sáng tạo kết nối kiến thức nhiều ngành nghề khác nhau như sự kết hợp giữa thiết bị y tế và công nghệ sinh học, giữa quân sự và y học… Nổi tiếng nhất phải kể đến kiện tướng mash up của Israel là Yossi Gross với 17 công ty khởi nghiệp và chìa khóa cho thành công của Yossi đó là cách tiếp cận đa ngành mà Yossi có được. 

Chương 13: Thế lưỡng nan của Sheikh
Một cụm kinh tế đúng nghĩa sẽ góp phần hình thành nền kinh tế kinh doanh tăng trưởng cao. Israel là một cụm kinh tế sáng tạo cách tân đúng nghĩa, một điều rất hiếm thấy, nơi có những con người dám nghĩ dám nói dám làm, một đội ngũ kĩ sư và nhà khoa học chất lượng, nơi không phân biệt giai cấp hay tôn ti trật tự, không có hạn chế về nhập cư, nơi có các chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế, chất lượng giáo dục phát triển với những trường đại học và viện nghiên cứu hàng đầu thế giới, nơi sự sáng tạo được đề cao và thúc đẩy.
Không phải mô hình cụm kinh tế ở quốc gia nào cũng thành công. Các cụm kinh tế ở Dubai thiếu sự gắn bó giữa các cộng đồng trong cụm vốn là một yếu tố then chốt có thể giúp cụm kinh tế phát triển. Ngoài ra ở Dubai, quyền tự do ngôn luận bị hạn chế nên sự sáng tạo, cách tân bị kìm hãm. Ở các quốc gia Ả Rập lại có những rào cản khác ngăn cản sự sáng tạo và cách tân phát triển như nguồn dầu mỏ dồi dào khiến chính phủ không tìm cách giải quyết những phàn nàn của các doanh nghiệp, các hạn chế quyền tự do chính trị, vị thế của người phụ nữ không được tôn trọng và chất lượng giáo dục, chính sách nhập cư không tốt.

Chương 14: Các mối đe dọa đối với sự thần kì của nền kinh tế
 Israel đã tăng trưởng xuất sắc vượt qua 2 cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới lớn và những diễn biến chính trị bất ổn. Với cuộc suy thoái toàn cầu hiện nay, Israel đặt ra mục tiêu trở thành một trong những quốc gia hàng đầu tính theo bình quân GDP đầu người và giữ cho nền kinh tế tiếp tục tăng trưởng. Để đạt được mục tiêu đó, Israel cần phải tìm cách khắc phục những khó khăn hiện tại như: quá lệ thuộc vào đầu tư mạo hiểm toàn cầu, quá phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu, an ninh khu vực (Iran), chảy máu chất xám, sự tham gia ít ỏi của dân số lao động vào nền kinh tế.  Hiện nay, Israel có những cản trở (đa phần về mặt chính sách) nhưng với 1 nền tảng văn hoá và thể chế hiếm hoi độc nhất, tin rằng Israel có thể tăng trưởng kinh tế nhanh hơn nữa.

--Còn tiếp --