Một cuốn sách triết học bàn về một nhà nước, một chế độ lý tưởng ở Utopia, cái xứ không thực mà tác giả đã tưởng tượng ra. Để có thể hiểu hết được nội dung của cuốn sách này, nên tham khảo "Nước cộng hoà" của Plato và một số tác phẩm bàn về chế độ xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa của Karl Marx.
Mô tả về nhà nước Utopia trong cuốn sách bao gồm các khía cạnh sau: vị trí địa lý, quy hoạch thành phố, hệ thống chính quyền, phân công lao động xã hội, tổ chức cuộc sống xã hội (ăn uống), quy hoạch thành phố, quan niệm về chiến tranh mở rộng lãnh thổ, quan niệm tôn giáo.
Những ý nổi bật như sau:
- Ai cũng buộc phải lao động. Mỗi người sẽ có hai năm làm việc ở nông thôn ngoài cái nghề chính của mình. Nhưng người dân không bị bắt phải làm việc một cách không cần thiết. Mục tiêu chính của nền kinh tế là giúp cho mọi người cơ được càng nhiều thời gian không phải làm việc chân tay để ai cũng có thời gian di dưỡng tinh thần. --> tác giả cũng đồng thời phê phán những bất công trong xã hội hiện tại nơi mà một bộ phận nhỏ người lao động chân chính phải gồng mình nuôi một bộ phận lớn những nhà "quý tộc" xa hoa, ăn không ngồi rồi để rồi cuộc sống lúc về già của những người lao động ấy cũng rơi vào cảnh nghèo khó.
- Đời sống gia đình gia trưởng, vợ phục tòng chồng, con phục tòng cha mẹ, người trẻ phải nghe theo lời người lớn tuổi. --> cái này mình có hơi bất bình tí. :).
- Không ai được sở hữu riêng bất cứ thứ gì. Không nhà riêng, không của cải riêng. Quần áo vải thô, mỗi người vài bộ. Sản phẩm lao động được tập trung tại nhà kho và phân phối ra cửa hàng. Hộ nào cần gì thì cứ ra lấy. Chẳng ai lấy nhiều hơn những thứ cần thiết vì biết rằng sẽ không thiếu thốn thứ gì.
- Huỷ bỏ tiền tệ và phủ nhận giá trị quý giá của vàng bạc. Đối với vàng bạc, thứ có thể huỷ hoại nhân cách, đưa nó vào những công dụng xấu hổ nhất như làm còng cho tù nhân hoặc bô đi tiểu. Tuy nhiên Utopia lại tích trữ và vận dụng vàng bạc như là vũ khí để duy trì an ninh quốc gia.
- Quan niệm về khoái lạc: khoái lạc là bất cứ trạng thái hoặc hoạt động nào khiến cho ta vui sướng một cách tự nhiên (tác giả nhấn mạnh chữ tự nhiên để phê phán những khoái lạc không hề tự nhiên mà tác giả gọi tên là những ảo dạng của khoái lạc: sự coi mình hơn người khi mình khoác chiếc áo đẹp, sự đam mê dồ châu báo ngọc ngà, sở thích tích trữ của nải, cờ bạc rượu chè...) . Người Utopia quan niệm rất đơn giản về khoái lạc và cho rằng con người xứng đáng có được nó. Có hai dạng khoái lạc: tinh thần và vật chất. Khoái lạc vật chất có được khi ta có sức khoẻ và một thể trạng lý tưởng. Khoái lạc tinh thần bao gồm cảm giác mãn nguyện nhờ thấu hiểu điều gì đó hoặc nhờ những suy ngẫm về chân lí. Nguyên tắc của khoái lạc: khoái lạc nhỏ không làm hỏng những khoái lạc lớn và tránh những khoái lạc gây hậu hoạ đau đớn (vd: hành hạ bản thân --> vô nghĩa khi hành hạ bản thân mình nhân danh một phẩm hạnh nào đó không có thật và cũng chẳng có ích gì cho ai). Những khoái lạc vô hại và có thể làm mọi người vui vẻ đều hoàn toàn chính đáng (như buổi tối của họ thường có âm nhạc, bánh kẹo, trầm, nến thơm để tăng thêm sự vui vẻ cho mọi người)
- Áp dụng trí thông minh được huấn luyện vào các nghiên cứu khoa học.
- Quan niệm về chiến tranh: phê phán cái vinh quang vô nghĩa của những cuộc chiến mở rộng lãnh thổ. "Con người lại mắc nghiện việc này hơn hết thảy các loài vật hạ đẳng." Tác giả đã mô tả những chính sách về chiến tranh ở Utopia vô cùng nhân đạo: không bao giờ sa đà vào cuộc chiến trừ khi bị buộc phải làm, xấu hổ về những cuộc chiến đẫm máu, tìm mọi cách để chiến thắng bằng mưu trí chứ không phải bằng sức mạnh quân sự, không tàn sát dân thường, tàn phá lãnh thổ nếu thắng trận... --> những mô tả của tác giả quá cao thượng và hoàn toàn trái ngược với các cuộc chiến tranh mở rộng lãnh thổ ở thời tác giả khiến cho những tư tưởng này bị các vua chúa đương thời rất ghét.
- Quan niệm về tôn giáo: tự do tôn giáo, khoan dung tín ngưỡng. Có nhà thờ và các tu sĩ nhưng nhà thờ được thiết kế để phù hợp với mọi tôn giáo. Quan niệm chung:
- Quan niệm về cái chết: người sống không đau khổ khi người thân mất vì họ cho rằng con người sau khi chết sẽ được hưởng hạnh phúc vô biên. Vả lại thượng đế sẽ không vui khi ngài gọi ai mà người ấy không vui mừng về với ngài. Người sống coi người chết như những vị thần bảo hộ độ trì cho họ và vì thế vững tin hơn khi gặp khó khăn trắc trở. --> cái này giống với suy nghĩ của người Việt.
Những mô tả của tác giả là những mô tả của một chế độ cộng sản lý tưởng nơi tồn tại sự công bằng xã hội. Không có người giàu kẻ nghèo. Không có bất công. Con người ngoài nghĩa vụ lao động đóng góp của cải cho xã hội thì được tự do theo đuổi và tận hưởng những khoái lạc của cuộc sống. Hơn 500 năm đã trôi qua kể từ khi cuốn sách được phát hành, các quốc gia vẫn đang chật vật để chuyển mình đi lên. Những ý tưởng về một xã hội tốt đẹp, lý tưởng mà Thomas More đã miêu tả tuy rất khó để thực hiện trong một thế giới cực kì phức tạp này nhưng con người ta có quyền hi vọng và mơ ước. Ước mơ rằng những giá trị nhân văn trong cuốn sách sẽ ngày càng được nhân rộng và cuộc sống của con người sẽ ngày càng được no ấm và hạnh phúc.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét