Chuông nguyện hồn ai - Ernest Hemingway

Đọc cuốn Chuông nguyện hồn ai của Hemingway. Những giá trị đặc sắc sâu xa nhân văn cao cả gì đó thì cứ cho những nhà bình luận văn học nhận xét. Còn đối với một đứa mà trình độ giác ngộ triết học hay những cái vĩ mô có hạn như mình thì chỉ có được một số cảm nghĩ nhỏ nhặt, nhảm nhí như sau thôi:

Thời gian diễn ra câu chuyện chỉ có 4 ngày hay chính xác là 3 ngày 3 đêm nhưng được tác giả mô tả bằng một cuốn sách dày hơn 500 trang. Bởi tuy có 4 ngày nhưng đó như là cả cuộc đời, khi mà nhân vặt chính, anh chàng lính Mỹ Jordan học được những bài học quý giá nhất về cuộc chiến tranh cho nền Cộng hoà chống lại chủ nghĩa phát xít; kết thân với những con người Tây Ban Nha mà tình thân đó được thể hiện bằng tất cả sự hiểu thấu, tôn trọng, trân quý lẫn nhau; yêu một ai đó bằng tất cả tâm hồn và thể xác. Tất cả những cái đó, cả một đời người mấy chục năm, được cô đặc và sánh lại, rất đậm đặc chỉ trong vòng 4 ngày, tạo cho câu chuyện có một sức bi tráng khó cưỡng lại, như một thiên sử thi hùng tráng.

Những nhân vật trong câu chuyện đều có cá tính vô cùng độc đáo. 

Ông già Anselmo thẳng tính, trung thành, rất mực tin tưởng vào nền Cộng hoà, và có những suy nghĩ nhân đạo không muốn giết bất kì ai dù cho là quân địch. Bởi với ông ai cũng là con người. Cầm súng bắn bất kì ai mang lại cho ông một sự đau khổ vô bờ, một tội ác mà ông cho rằng khó mà rửa sạch được và con người ta phải hối hận suốt đời. 

Anh chàng Gypsy, một đại diện cho những người phản đối chiến tranh, không có khả năng chiến đấu nhưng cũng bị lôi chân một cách tàn bạo vào cuộc chiến này. Để rồi xảy ra những chuyện dở khóc dở cười trong trận chiến như việc anh chàng bỏ gác đi săn thỏ và xém tí nữa gây hại cho cả nhóm. Khó mà trách được anh chàng, chỉ có thể trách tại sao anh chàng đã sinh ra không đúng thời điểm như vậy.

Pilar là một người phụ nữ thô thiển, độc mồm độc miệng, hét ra lửa mà mụ đã chửi thì ai cũng phải muối mặt. Nhưng đằng sau đó là một người phụ nữ gan góc, vững chaĩ như bàn thạch, cứng rắn hơn cả trăm thằng đàn ông Tây Ban Nha cộng lại, nhưng, cũng dịu dàng và có những giây phút yếu lòng như bất kì một người phụ nữ nào. Mụ tham gia chiến đấu nhiều, hoàn toàn ủng hộ nền Cộng Hoà nhưng mụ cũng đã thấy được những mặt trái của "phong trào", của cái gọi là giành lại công lý. Dù ta dù địch nhưng chiến tranh là bạo tàn. Địch bạo tàn với ta nhưng ta cũng bạo tàn đâu kém địch. Con người ta tàn sát, chém giết lẫn nhau. Mạnh thắng yếu thua. Chân lí đâu hoàn toàn nghiên hẳn về bên nào.

Maria, một cô gái nhỏ nhắn, tình cảm, hoàn toàn là một nạn nhân của cuộc chiến tranh. Phải chứng kiến ba mẹ bị bọn phát xít bắn chết và bản thân cô thì bị làm nhục nặng nề, cô mang trong mình những vết tích của chiến tranh và sống với nó bằng sự nhẫn nhục chịu đựng đến đau khổ. Chuyện tình giữa cô và Jordan là một dòng nước suối ngọt mát thanh dịu, là ánh trăng sáng loà trong bối cảnh cuộc chiến tranh khốc liệt này. Hai người đã có những khoảnh khắc hạnh phúc nhất khi ở bên nhau, tận hưởng mọi thời phút hiện tại mà họ có được. 

Jordan, nhân vật chính. Một người Mỹ tham gia vào cuộc chiến của người Tây Ban Nha. Anh bình tĩnh, gan dạ, biết xét đoán tính hình trong quá trình hoàn thành nhiệm vụ phá cầu của mình. Anh nhanh chóng hoà nhập vào cuộc đấu tranh, cuộc sống, suy nghĩ, cách nói chuyện của người Tây Ban Nha và trở thành một phần của họ, như một thành viên trong gia đình, với tất cả sự thấu hiểu và tôn trọng. Chiến tranh khiến anh trăn trở cho những người anh yêu thương, đau đớn vì biết nhiệm vụ của mình sẽ đặt nhóm du kích này vào nguy hiểm. Chiến tranh đã cho anh tình yêu nhưng cũng có thê sẽ cướp mất tình yêu đó của anh, rất nhanh chóng, và việc đó khiến anh đau đớn. Ở đây có sự mâu thuẫn rất lớn giữa thời gian và những gì anh nhận được, học được trong khoảng thời gian này và anh phải giải quyết bài toán đó. 

Tác phẩm ngoài việc ủng hộ cho cuộc chiến tranh chống phát xít nhưng nó còn nói lên cái bản chất của mọi cuộc chiến tranh. Chiến tranh là giết chóc, là tàn bạo. Dù có là cuộc chiến chính nghĩa hay phi nghĩa. Mà con người ta không có quyền cướp đi sinh mạng của bất kì người nào khác vì con người chúng ta là một thể thống nhất với toàn nhân loại. Như chính tên của tác phẩm mà tác giả lấy từ một bài thơ của John Donne: 

"Không người nào là một hòn đảo, không tự bản thân ai là một thể hoàn chỉnh; mỗi người đều là một mảnh của đại lục, một phần của đất liền; và nếu sóng cuốn xuống biển một mỏm đá ven bờ, thì châu Âu sẽ bé đi, cũng như là nếu nó cuốn mất một muỗi đất hay phá đổ nhà bạn anh hoặc nhà anh; cái chết của bất cứ con người nào sẽ làm chính tôi bé đi, vì tôi là một thể thống nhất với toàn nhân lại; do đó anh đừng bao giờ hỏi chuông nguyện hồn ai, chuông nguyện hồn anh đấy."

-